Ze begon met kralen. Daarna liep het een beetje uit de hand.

De hoofdauteur van Bead Culture, verzamelaar van verbanden, professioneel volger van konijnenholen en een vrouw die niet één eenvoudige vraag kan stellen zonder meteen acht boeken, vier musea, twee podcasts en minstens één totaal ongepland zijproject nodig te hebben.

Ze wilde over kralen schrijven. Nu onderzoekt ze de halve wereld. En op de een of andere manier klopt dat helemaal.

Het begon allemaal vrij onschuldig

Bead Culture zou gaan over kralen, sieraden, dingen maken en mooie voorwerpen. Maar al snel verscheen één probleem: een kraal is nooit alleen maar een kraal. Ze kan versiering zijn, amulet, betaalmiddel, familieherinnering, teken van sociale status, onderdeel van bruidskleding, politiek symbool, modeobject of iets dat al de halve wereld had afgereisd lang voordat de eigenaar dat deed.

En zodra Lola zo’n draad vindt, wil ze weten waar die heen leidt. Zo werden kralen geleidelijk handelsroutes, subculturen, modegeschiedenis, volksgebruiken, rituelen, symbolen, mythologie, muziek, popcultuur, esthetische bewegingen, festivals, dagelijks leven, oude foto’s, museumdepots en heel veel dingen die die ochtend helemaal niet op de planning stonden.

Bead Culture groeide dus niet volgens een businessplan. Het verspreidde zich gewoon. En Lola rent erachteraan.

Lola kan geen snelle research doen

Dat moeten we misschien meteen toegeven. Lola kan niet even internet openen, één feit checken en weer sluiten. Eén vraag vraagt onmiddellijk om acht boeken, twee podcasts, vier museumcollecties, drie academische artikelen, een archief met oude foto’s en de persoon die er in 1987 een proefschrift over schreef.

En dan ontdekt ze natuurlijk dat de bronnen het niet met elkaar eens zijn. Uitstekend. Nu wordt het pas interessant.

Zo kan een volkomen onschuldige vraag als “Waarom droegen flappers zulke lange parelkettingen?” in één middag eindigen bij de Eerste Wereldoorlog, vrouwenemancipatie, Art Deco, massaproductie van kostuumjuwelen, veranderingen in het vrouwelijke silhouet, de drooglegging, nachtclubs en de sociale veranderingen van de jaren twintig.

Maar als we toch in de jaren twintig zijn, zou het natuurlijk absurd zijn om geen jazz uit die tijd te luisteren. Lola zet jazz op. Bij het derde nummer bedenkt ze dat Bead Culture vanzelfsprekend een eigen BC Jazz-playlist nodig heeft. Dat betekent uitzoeken wat erop moet. Dus: meer research.

Tijdens die research stuit ze op een muzikant over wie een artikel zou moeten komen. Naast haar naam verschijnt een ander onderwerp. Dat hangt weer samen met een Bead Culture-artikel van een halfjaar geleden, dus het zou zonde zijn om dat niet bij te werken en alles aan elkaar te koppelen. Ondertussen ontstaat in de notities een idee voor een nieuwe serie en minstens één volledig overbodig maar onweerstaanbaar konijnenhol.

De oorspronkelijke vraag over de parelketting heeft inmiddels vier nieuwe artikelen, een playlist, een update van een ouder stuk en een volledig nieuwe tak van Bead Culture opgeleverd die twee uur geleden nog niet bestond.

Lola komt natuurlijk terug bij het oorspronkelijke artikel. Zodra de playlist af is. Misschien.

Dit is geen fout in het systeem. Dit ís het systeem.

Eén wereld is niet genoeg

Daarom kunnen op Bead Culture dingen naast elkaar belanden die elkaar op het eerste gezicht nooit zouden moeten ontmoeten: een prehistorische kraal, een Koreaanse comeback, een Afrikaanse beadwork-traditie, een flapper, een talisman tegen het boze oog, een oogstfeest, een punkjack, een bruidssieraad of een vreemd voorwerp uit een gedigitaliseerde museumcatalogus uit 1912.

Lola is niet zo geïnteresseerd in de grenzen tussen categorieën. Ze wil weten wat er gebeurt als we hetzelfde ding van verschillende kanten bekijken. Een sieraad kan tegelijk een mooi object, ambacht, historisch document, identiteitssymbool, handelswaar en een manier zijn waarop iemand iets over zichzelf vertelt. Mode kan naar politiek leiden, muziek naar kleding, religie naar materialen en een gewone kraal naar een verhaal van duizenden jaren oud.

Soms blijken twee ogenschijnlijk verre dingen echt verbonden. Soms helemaal niet. Ook dat is een antwoord.

Geen exotisme. Verbanden.

Bead Culture is geen verzameling “vreemdheden uit de wereld”, en Lola wil culturen niet veranderen in vitrines vol exotische curiositeiten. Wanneer mensen ergens iets dragen dat ons ongewoon lijkt, is de vraag waarom veel interessanter dan “kijk eens hoe vreemd”.

Waarom versieren mensen overal ter wereld hun lichaam? Waarom beschermen sommige voorwerpen, tonen andere sociale status en vertellen weer andere bij welke groep iemand hoort? Hoe wordt traditie mode, en mode subcultuur? Hoe reist een symbool van de ene eeuw naar de andere en verandert het onderweg volledig van betekenis? En waarom rusten dingen die vandaag op nieuwe internetesthetiek lijken soms op verhalen die veel ouder zijn dan het internet zelf?

Juist die verschuivingen, veranderingen en onverwachte verbindingen fascineren Lola het meest. Ze wil de wereld niet vereenvoudigen tot hij netjes in vijf alinea’s past. Als iets ingewikkeld is, mag het ingewikkeld blijven. Als er meerdere interpretaties bestaan, kunnen we er meerdere bekijken. En als een mooie legende geen historisch feit is, hoeft ze niet weggegooid te worden — het is alleen eerlijk om te zeggen dat het een legende is.

Internet is niet genoeg

Lola houdt erg van internet. Uiteraard. Ze brengt er een verdacht groot deel van haar leven door. Maar de eerste pagina met zoekresultaten is niet het einde van research, en vijf websites die dezelfde zin herhalen zijn geen vijf onafhankelijke bronnen.

Dus zoekt Bead Culture verder: in boeken, academische publicaties, archieven, museumcollecties, universiteitsdatabases, historische kranten, oude foto’s, documentaires, tentoonstellingscatalogi, opnames, kaarten en overal waar een bepaald onderwerp naartoe leidt. Soms is de beste bron nieuw. Soms wacht hij al honderd jaar in een gedigitaliseerd boek dat bijna niemand opent.

Bead Culture is geen academisch tijdschrift en Lola doet niet alsof ze alles weet. Integendeel. Een van de leukste momenten in research is wanneer iets wat vanzelfsprekend leek helemaal niet vanzelfsprekend blijkt te zijn. Dan moeten we dieper graven.

Research heeft bijwerkingen

Een van de problemen van Bead Culture is dat informatie zelden alleen informatie blijft. Een artikel over een muzieksubcultuur vraagt om een playlist, een historische periode om een filmografie, een interessant land om een complete serie, een symbool om een kaart, een esthetiek om een eigen tak en een traditie om een kalender. En tijdens het zoeken naar één afbeelding ontdekt Lola een museum waarvan de collectie een apart artikel verdient.

Zo ontstaan meer artikelen, playlists, kaarten, tijdlijnen, databases, themaseries en ideeën voor dingen waarvan we nog niet weten hoe we ze verstandig in het menu moeten krijgen. Er is ruimte. Ergens.

Dus wie is Lola Tralala eigenlijk?

Lola Tralala is een pseudoniem. En zo moet het blijven.

Bead Culture hoeft niet te draaien om het gezicht van de auteur, haar privéleven of een eindeloze stroom ontbijtfoto’s met teksten over authenticiteit. Lola wil geen influencer zijn. Ze wijst veel liever naar iets dat ze heeft gevonden en zegt: “Wacht. Dit is interessant.”

Anonimiteit laat haar een beetje aan de zijkant staan. De hoofdpersoon van Bead Culture is niet Lola. Het zijn de mensen, voorwerpen, culturen, subculturen, tradities, verhalen en al die vreemde draden die ze met elkaar verbinden.

Maar “Tralala” is ook geen toeval. Lola is geen wandelende encyclopedie en Bead Culture moet niet klinken als een lesboek dat je voor maandag uit moet hebben. Geschiedenis kan serieus zijn en toch leuk. Een academische bron kan naast een domme grap staan. En wanneer een onderwerp zich iets te waardig begint te gedragen, is de kans groot dat Lola er even tegenaan prikt.

Een beetje van de oude Lola is gebleven

Ze heeft een zwak voor oude foto’s, boeken, papier, texturen, sieraden, kleuren en dingen die al wat hebben meegemaakt. Ze kan enthousiast worden van een honderd jaar oude knoop, een vergeten ketting, een vreemde ansichtkaart of een detail op een foto dat iemand anders niet eens zou opmerken. Als ze moet kiezen tussen een perfect gepolijst object zonder verhaal en een wat gehavend ding met een verleden, houdt ze waarschijnlijk het gehavende al vast.

De poëzie is dus niet helemaal uit Lola verdwenen. Ze loopt alleen niet meer rond met een omgekeerde paraplu om herinneringen op te vangen.

Ze heeft zeventien tabs open en probeert uit te zoeken waar die paraplu vandaan komt, wie hem heeft gemaakt, wanneer mensen hem begonnen te gebruiken, of er eentje in een museumcollectie zit en waarom het handvat precies dat ornament heeft.

En ergens rond tab twaalf bedenkt ze waarschijnlijk dat we eigenlijk een serie over paraplu’s van de wereld kunnen maken.

Ongeveer zo werkt Lola. En ongeveer zo ontstaat Bead Culture.