Ergens tegen het einde van september begint het internet zich te gedragen alsof de hele planeet één gezamenlijke dresscode heeft gekregen. Bladeren. Pompoenen. Kaneel. Kaarsen. Een bordeauxrode trui. Een gouden hanger met de zon en de maan. Voeg daar een paar zinnen over de “perfecte balans tussen licht en donker” aan toe en volgens het algoritme zijn we blijkbaar allemaal klaar om de herfst binnen te stappen.
Alleen heeft de aarde een klein ontwerpprobleem: ze is rond, staat schuin en wordt bewoond door miljarden mensen die het jaar nooit allemaal op precies dezelfde manier hebben ingedeeld.
Op hetzelfde moment dat in Praag de astronomische herfst begint, begint op het zuidelijk halfrond de astronomische lente. In sommige delen van Australië hebben lokale seizoenskalenders het Europese idee van “lente” niet eens nodig. In Japan ontmoet de equinox tradities rond het herdenken van voorouders. In China is de herfstequinox een van de traditionele vierentwintig zonnetermen. En sinds 2018 valt op de dag van de herfstequinox ook het Chinese Farmers’ Harvest Festival, een moderne nationale viering van oogst, landbouw en de mensen die die landbouw draaiende houden. Daarnaast worden in september en oktober tientallen feesten gevierd die in de kalender dicht bij de equinox liggen, maar geen equinoxfeesten zijn.
Dus ja: vandaag volgen we de equinox rond de planeet. Maar eerst moeten we de pompoen uit zijn hand nemen en uitzoeken wat een equinox eigenlijk is.
Een equinox is geen dag. Het is een moment
Laten we beginnen met een klein astronomisch hinderlaagje. Een equinox duurt geen vierentwintig uur.
Het is het exacte moment waarop het middelpunt van de zon, in zijn schijnbare beweging langs de hemel, het vlak van de aardse evenaar kruist. In 2026 vindt de septemberequinox plaats op 23 september om 00:05 UTC. Voor de hele aarde gebeurt dat op hetzelfde moment; alleen lokale klokken en kalenders kunnen een andere tijd en op sommige plaatsen zelfs een andere datum tonen.
De seizoenen veranderen niet omdat de aarde in de winter dramatisch verder van de zon staat en in de zomer weer tegen haar aankruipt als een kat tegen de verwarming. De belangrijkste oorzaak is de kanteling van de aardas met ongeveer 23,5 graden. Terwijl de aarde om de zon draait, veranderen de hoek waaronder het zonlicht binnenvalt en de lengte van de dag op beide halfronden.
Tijdens de equinox is noch het noordelijk noch het zuidelijk halfrond sterker naar de zon gekanteld dan het andere. De zonne-energie wordt ongeveer symmetrisch over beide verdeeld en vanuit de ruimte gezien loopt de grens tussen dag en nacht bijna van pool tot pool. Prachtige geometrie.
En nu gaan we die een beetje verpesten.
Dag en nacht zijn even lang. Nou ja… bijna
Het woord equinox komt van het Latijnse aequus, gelijk, en nox, nacht. Het is dus heel redelijk om twaalf uur licht, twaalf uur donker en een kosmische boekhouding te verwachten die tot op de laatste cent klopt.
De atmosfeer is alleen geen boekhouder.
Zonlicht wordt gebroken wanneer het door de atmosfeer gaat, waardoor we de zon nog boven de horizon zien wanneer ze geometrisch al iets eronder staat. Bovendien gebruiken we bij het bepalen van zonsopkomst en zonsondergang de zichtbare rand van de zonneschijf, niet het geometrische middelpunt. Daardoor is de werkelijke tijd tussen zonsopkomst en zonsondergang op de dag van de equinox meestal iets langer dan twaalf uur.
De dag waarop licht en donker het dichtst bij een exacte verdeling van twaalf tegen twaalf komen, kan enkele dagen vóór of na de astronomische equinox vallen, afhankelijk van de breedtegraad. Daarvoor wordt soms de term equilux gebruikt.
De uitspraak “tijdens de equinox zijn dag en nacht overal exact even lang” hoort dus bij die sympathieke categorie beweringen die bijna waar zijn en juist daarom zo heerlijk goed rondgaan.
Een equinox is niet het moment waarop iemand daarboven een taart van vierentwintig uur perfect doormidden snijdt. Het is een geometrische gebeurtenis in de beweging van de aarde en de zon.
Herfst in het noorden, lente in het zuiden. En we zijn nog niet klaar
In Centraal-Europa markeert de septemberequinox het begin van de astronomische herfst. De dagen blijven korter worden, de zon staat lager aan de hemel en we bewegen richting de decemberzonnewende.
Op het zuidelijk halfrond gebeurt precies het tegenovergestelde. Daar markeert de septemberequinox het astronomische begin van de lente en wordt de daglengte groter.
Als we het artikel hier zouden stoppen, zou het netjes, helder en zelfs waar zijn.
Alleen niet compleet.
De vertrouwde indeling in vier seizoenen — lente, zomer, herfst en winter — komt uit gebieden waar dat patroon redelijk goed bij het klimaat past. Het is niet het universele culturele besturingssysteem van de planeet.
Het Australian Bureau of Meteorology wijst er zelf op dat de bekende verdeling in lente, zomer, herfst en winter een Europees model volgt. Maar het Australische landschap heeft nooit een contract ondertekend waarin het beloofde zich als Europa te gedragen. In het tropische noorden is een verdeling tussen droge en natte tijd vaak veel zinvoller. En verschillende Aboriginal- en Torres Strait Islander-gemeenschappen gebruiken kalenders met drie, vijf, zes of andere aantallen seizoenen, bepaald door lokaal weer, bloeiende planten, diergedrag, wind, regen en andere signalen uit de omgeving.
De Nyoongar in Zuidwest-Australië werken bijvoorbeeld met zes seizoenen. Hun begin wordt niet bepaald door een rode lijn in de kalender, maar door wat er werkelijk in Country gebeurt, waardoor elk seizoen langer of korter kan zijn.
En hier verandert een schijnbaar onschuldige kalender in een kwestie van cultuurgeschiedenis. De National Library of Australia merkt op dat het idee van vier duidelijk onderscheiden seizoenen door kolonisten naar het continent is gebracht. Ook academisch onderzoek heeft bekeken hoe de Europese seizoenskalender in Australië werd geïnstitutionaliseerd, terwijl lokale omgevingen en Indigenous kennissystemen het jaar vaak op andere manieren nauwkeuriger beschrijven.
Het gaat er niet om het woord lente te verbieden. Het gaat om iets interessanters: onthouden dat een kalender niet de natuur zelf is. Het is één manier waarop we ervoor gekozen hebben die natuur te lezen.
🧐 Orla Křen meldt: “De equinox is geen wereldwijde dresscode. De planeet trekt niet ineens oker aan omdat Pinterest september heeft geopend.”
Waar de equinox echt deel uitmaakt van een traditie
Hier begint het terrein waarop het internet dol is op shortcuts. We hebben september, oogst, zon, voorouders, volle maan, appels en verschillende kalenders — en binnen vijf minuten is alles gemixt tot één zogenaamd oeroud “equinoxfeest”.
Sommige tradities zijn echter wél heel direct met de equinox verbonden.
In Japan is de herfstequinox een nationale feestdag die Shūbun no Hi heet. In 2026 valt die op 23 september en de officieel omschreven bedoeling is eerbied voor de voorouders en het herdenken van de overledenen.
Rond de lente- en herfstequinox wordt bovendien higan gehouden, een periode van zeven dagen: drie dagen vóór de equinox, de dag zelf en drie dagen erna. De herfst-higan wordt onder meer geassocieerd met bezoeken aan familiegraven en met ohagi, zoetigheden van rijst en rode bonen.
Hier is de equinox geen herfstdecoratie. Hij zit rechtstreeks ingebouwd in de kalenderstructuur van de gewoonte.
Ook in China is Qiūfēn, de herfstequinox, een van de traditionele vierentwintig zonnetermen. En sinds 2018 heeft de Chinese overheid juist de dag van de herfstequinox aangewezen als jaarlijkse datum van het Chinese Farmers’ Harvest Festival, een nationale viering rond landbouw en oogst.
Dat is een perfect voorbeeld van waarom we niet elke traditie in een doos met het label “oeroud” moeten stoppen. De zonneterm heeft een lange geschiedenis; het nationale Farmers’ Harvest Festival is een moderne instelling uit 2018. Beide kunnen prima naast elkaar bestaan zonder dat we de nieuwere stiekem een drieduizend jaar oude baard hoeven op te plakken.
En al die oogstfeesten in de buurt dan?
Hier hebben we culturele pincetten nodig.
Dicht bij elkaar in de kalender betekent niet dat twee feesten hetzelfde zijn. Een viering kan over oogst, voorouders, de maan of een seizoenswisseling gaan en nog steeds geen equinoxfeest zijn.
Het Chinese Mid-Autumn Festival valt bijvoorbeeld op de vijftiende dag van de achtste maand van de maankalender. Het is sterk verbonden met de volle maan, familiebijeenkomsten en mooncakes, niet met het vaste astronomische moment van de septemberequinox. Daarom verschuift de datum in de Gregoriaanse kalender elk jaar.
Hetzelfde onderscheid is belangrijk bij de Koreaanse Chuseok, die op de vijftiende dag van de achtste maanmaand valt. Ook die heeft een sterke familie-, voorouder- en oogstdimensie, maar wordt niet bepaald door de datum van de astronomische equinox.
En precies hier krijgt onze reeks veel werk. September en begin oktober zitten op het noordelijk halfrond zo vol oogst-, maan-, religieuze en familiefeesten dat het internet ze soms allemaal blendt tot één enorme Autumn Spiritual Smoothie™.
Wij halen ze liever weer uit elkaar.
Niet om iemands magie te verpesten. Integendeel. Elke traditie wordt veel interessanter zodra we haar laten zijn wat ze werkelijk is.
En toen kwam Mabon
Zoek op autumn equinox en het duurt niet lang voordat Mabon verschijnt. Meestal vergezeld door appels, kaarsen, graan, oranje bladeren en een zin die suggereert dat de Kelten de equinox al zo vierden toen stenen nog konden praten.
Hier moeten we even aan de handrem trekken. Het internet heeft een bijzonder talent om een traditie uit de twintigste eeuw te pakken, haar hoorns op te zetten, een appel in de hand te duwen en tweeduizend jaar terug te sturen.
Hedendaagse heidense en Wicca-vieringen van de herfstequinox zijn echte moderne religieuze tradities. Dat ze modern zijn, maakt ze niet minder betekenisvol voor de mensen die ze nu beoefenen. Historisch gezien is het echter niet juist om de huidige Mabon automatisch voor te stellen als een oud, ononderbroken Keltisch feest van de herfstequinox.
Historicus Ronald Hutton beschrijft in zijn onderzoek naar moderne heidense festivals hoe de Amerikaanse heiden Aidan Kelly de naam Mabon gebruikte voor de herfstequinox tijdens het vormgeven van een moderne heidense feestkalender, en hoe de term zich in de jaren zeventig verspreidde binnen het Amerikaanse neopaganisme en later ook Groot-Brittannië bereikte. Mabon zelf is een figuur uit de middeleeuwse Welshe literaire traditie; de koppeling van zijn naam aan de herfstequinox is een moderne constructie.
Dat is een van de thema’s die we in deze reeks steeds opnieuw zullen tegenkomen: een nieuwe traditie hoeft niet te doen alsof ze oud is om waarde te hebben.
Het internet is natuurlijk dol op oudheid. “Een ritueel uit de twintigste eeuw” klinkt voor het algoritme blijkbaar minder sexy dan “een vergeten geheim van de Kelten”. De geschiedenis heeft soms echt een beroerde marketingafdeling.
Waar zijn de sieraden, talismans en al die mooie dingen?
Natuurlijk zijn ze hier. Dit is BeadCulture. Als we de hele planeet zouden rondgaan zonder te letten op wat mensen dragen, op tafel leggen, aan de doden geven, in huis ophangen of in hun zak bewaren, zou er ergens op de redactie vanzelf een kraal beginnen te rinkelen.
Juist de equinox is alleen een geweldige les in voorzichtigheid.
Er bestaat niet één universele “sieradentraditie van de herfstequinox”. Er is ook geen wereldwijde set heilige stenen, kleuren en planten die van Japan via Tsjechië tot Australië hetzelfde betekent.
Binnen concrete tradities kunnen we bloemen, voedsel, offers en voorwerpen vinden die verband houden met voorouders, oogst of een lokaal seizoen. De Japanse herfst-higan heeft bijvoorbeeld ohagi. Chinese oogstvieringen kunnen lokale gewassen, regionale ambachten en landbouwsymbolen bevatten. In Indigenous seizoenssystemen van Australië kunnen specifieke planten, dieren, winden of regens veranderingen in Country aangeven.
En dan is er de hedendaagse visuele taal van de equinox. Zon en maan. Twee helften van een cirkel. Licht en donker metaal. Zaden. Graan. Een appel. Een droog blad. Een groene scheut voor het zuidelijk halfrond. Paren kleuren of materialen die de overgang vangen.
Dat kan allemaal in sieradenontwerp worden gebruikt.
We hoeven er alleen geen valse stamboom voor te verzinnen.
Een ketting met een messing zon en een zwarte steen kan een prachtig modern sieraad zijn dat door de equinox is geïnspireerd. We hoeven niet te beweren dat “oude Kelten tijdens Mabon zwarte onyx droegen voor balans” als daar geen bewijs voor is. De kraal overleeft het wel. En de geschiedenis kan opgelucht gaan zitten.
Wat betekent september dan op verschillende plekken op aarde?
In Tsjechië en een groot deel van de gematigde noordelijke hemisfeer markeert de septemberequinox het begin van de astronomische herfst. De vegetatie verandert, het oogstseizoen gaat door en de dagen blijven korter worden. Enkele dagen na de equinox wordt de nacht uiteindelijk echt langer dan de dag, omdat zelfs hier de atmosfeer weigert mee te werken aan ons mooie beeld van een perfect gehalveerde dag.
In Japan ontmoet de astronomische overgang een nationale feestdag en higan, waardoor de equinox een sterke laag van het herdenken van de doden krijgt.
In China is het Qiūfēn binnen het systeem van vierentwintig zonnetermen én de datum van het moderne Farmers’ Harvest Festival. Een paar dagen of weken verderop kan, afhankelijk van de maankalender, het Mid-Autumn Festival vallen — seizoensmatig dichtbij, maar gestuurd door een ander kalendersysteem. Zelfs hier lopen kalender en astronomie niet altijd perfect hand in hand. De vijftiende dag van een maanmaand wordt geassocieerd met volle maan, maar hoeft niet exact samen te vallen met het astronomische moment van volle maan. In 2026 valt het festival bijvoorbeeld op 25 september, terwijl de astronomische volle maan op 26 september plaatsvindt, de volgende dag. Kalenders zijn nu eenmaal geen astronomische stopwatches.
In Zuidwest-Australië kan september met een heel andere kaart worden gelezen. In de Nyoongar-kalender valt die maand ongeveer binnen Djilba, waarvan de grenzen flexibel zijn en echte veranderingen in de omgeving volgen. De Europese “astronomische lente” bestaat dus als één beschrijvingssysteem, niet als de enige juiste vertaling van het lokale jaar.
In Noord-Australië kan het woord lente nog minder bruikbaar zijn. Tropische gebieden organiseren het jaar vaak rond natte en droge perioden, terwijl Indigenous kalenders hun eigen lokale seizoensindelingen hebben.
In Aotearoa / Nieuw-Zeeland bestaan verschillende vormen van maramataka, Māori-systemen voor tijdmeting die de maan, de zon, de sterren en wat er in de omgeving gebeurt volgen. Omdat verschillende iwi hun eigen tradities en kennis hebben, is maramataka niet één universele kalender die je voor elke koelkast in het land kunt afdrukken.
Eén astronomische gebeurtenis.
Zes plaatsen.
En we hebben al zes verschillende verhalen.
De equinox is gedeeld. De betekenis niet
Misschien is dat wel het mooiste aan de equinox.
De astronomie is op dit punt onverbiddelijk. De aarde beweegt, haar as staat schuin en de zon leest geen culturele kalenders. De septemberequinox gebeurt voor de hele planeet op één enkel moment.
Maar zodra het zonlicht de grond raakt, begint de menselijke wereld.
Op de ene plek worden voorouders herdacht. Op een andere plek wordt de oogst gevierd. Ergens begint men over de lente te praten. Elders bloeit een bepaalde plant, waait een bepaalde wind of komt er regen die de lokale kalender veel meer over het seizoen vertelt dan de datum 23 september.
En ergens steekt iemand een kaars aan, pakt een moderne talisman met zon en maan en maakt een eigen ritueel. Ook dat hoort bij de hedendaagse cultuur — zolang we weten dat het hedendaags is.
Daarom gaat deze serie niet op zoek naar één “ware viering van de herfstequinox”.
Ze gaat iets veel leukers doen.
We volgen één moment aan de hemel en honderden manieren waarop mensen het hier beneden op aarde lezen.
En af en toe zullen we een van die zogenaamd oeroude internettradities discreet om een identiteitsbewijs moeten vragen.
🧵 Waar komen de draden vandaan?
Dit artikel ontstond uit een combinatie van astronomische gegevens, officiële kalenders, museumbronnen en onderzoek naar culturele tradities. Dit zijn de belangrijkste draden waaraan we trokken:
U.S. Naval Observatory
Voor het exacte moment van de septemberequinox in 2026. Ja, het universum houdt de aanwezigheid echt nauwkeuriger bij dan de meeste mensen op maandagochtend.
NASA en NOAA
Voor de astronomie van equinoxen, de kanteling van de aardas, de seizoenen en het kleine probleem met het mooie idee dat dag en nacht op de equinox keurig exact twaalf uur zouden moeten duren.
Cabinet Office van Japan en National Diet Library of Japan
Voor de nationale feestdag Shūbun no Hi, de periode higan en hun echte plek in de Japanse kalender — zonder er een universele “herfstspiritualiteit” omheen te hoeven verzinnen.
Japanse overheid
Voor de officiële kalendercontext rond de nationale feestdag van de herfstequinox.
State Council of the People’s Republic of China en officiële informatie van de Chinese overheid
Voor Qiūfēn als een van de vierentwintig zonnetermen en voor de oprichting van het moderne Chinese Farmers’ Harvest Festival in 2018.
Australian Bureau of Meteorology
Voor de Europese oorsprong van het bekende Australische vierseizoenenmodel, de tropische indeling in nat en droog en Indigenous Seasonal Calendars. Van hier loopt ook de draad naar de zes Nyoongar-seizoenen en de prettige constatering dat Country soms meer over het seizoen weet dan een wandkalender.
Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa
Voor maramataka, Māori-manieren om tijd te volgen aan de hand van maan, zon, sterren en signalen uit de omgeving, en voor de herinnering dat er niet één universele kalender bestaat die alle iwi op exact dezelfde manier delen.
Ronald Hutton
Voor onderzoek naar moderne heidense festivals dat helpt het verhaal van de naam Mabon, Aidan Kelly en de moderne koppeling tussen die naam en de herfstequinox te ontwarren. Want een traditie kan prachtig zijn zonder een vervalst geboorteakte uit de steentijd.
📚 Wil je dieper gaan?
Als de equinox je net een klein kalenderkonijnenhol in heeft getrokken, zijn dit goede plekken om verder te graven:
Australian Bureau of Meteorology – Indigenous Seasonal Calendars
Een uitstekende ingang tot verschillende Indigenous seizoenssystemen in Australië. In plaats van vier gekleurde vakjes voor het jaar krijg je regen, wind, bloeiende planten, diergedrag en heel concrete landschappen.
Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa – maramataka en Matariki
Voor een diepere blik op Māori-tijdskennis, de relatie tussen hemel en omgeving en verschillen tussen tradities.
National Diet Library of Japan – traditionele Japanse kalender
Als higan, equinoxen en de manier waarop astronomische markeringen, feestdagen en oudere kalenderlagen in Japan samenkomen je aandacht hebben getrokken, is dit een uitstekende plek om te beginnen.
En als je vooral geïnteresseerd bent in wat mensen rond seizoenswisselingen dragen, maken, offeren, aan hun lichaam hangen of in een zak bewaren, blijf dan in de buurt. Daar begint deze serie pas echt te glanzen.
Wanneer is de septemberequinox in 2026?
De septemberequinox vindt plaats op 23 september 2026 om 00:05 UTC. Het is een exact astronomisch moment dat de hele planeet deelt, ook al kunnen lokale klokken — en op sommige plekken zelfs de datum — iets anders tonen.
Zijn dag en nacht tijdens de equinox exact even lang?
Niet helemaal. Door atmosferische refractie en de manier waarop zonsopkomst en zonsondergang worden gedefinieerd, is de tijd ertussen op de dag van de equinox meestal iets langer dan twaalf uur. De dag waarop licht en donker het dichtst bij 12:12 komen, kan enkele dagen voor of na de equinox vallen en hangt af van de breedtegraad.
Begint de herfst op de hele aarde met de septemberequinox?
Nee. Op het noordelijk halfrond begint de astronomische herfst, terwijl op het zuidelijk halfrond de astronomische lente begint. Ook die indeling is geen universele culturele kaart van het jaar. In tropische gebieden en Indigenous seizoenssystemen kunnen regen, droogte, wind, bloeiende planten, diergedrag en andere lokale omgevingssignalen belangrijker zijn.
Is Mabon een oud Keltisch feest van de herfstequinox?
Niet in de vorm waarin dat op internet vaak wordt beweerd. Mabon is tegenwoordig een echte moderne heidense en Wicca-benaming voor de herfstequinox, maar het is geen gedocumenteerde, ononderbroken overgeleverde oude Keltische feestnaam. Historicus Ronald Hutton verbindt het moderne gebruik met Aidan Kelly en de vorming van een moderne heidense feestkalender in de twintigste eeuw.
Wat heeft de herfstequinox met Japan te maken?
In Japan is de dag van de herfstequinox een nationale feestdag genaamd Shūbun no Hi. Rond de equinox wordt ook higan gevierd, een periode van zeven dagen: drie dagen ervoor, de dag zelf en drie dagen erna. De periode is verbonden met het herdenken van voorouders en bezoeken aan familiegraven.
Is het Chinese Farmers’ Harvest Festival een oud Chinees feest?
Nee. Qiūfēn, de herfstequinox, heeft een lange geschiedenis als een van de vierentwintig traditionele Chinese zonnetermen. Het Chinese Farmers’ Harvest Festival is daarentegen een moderne nationale viering die de Chinese overheid in 2018 instelde en op de dag van Qiūfēn plaatste.
Is het Mid-Autumn Festival een feest van de herfstequinox?
Nee. Het Mid-Autumn Festival volgt de maankalender en valt op de vijftiende dag van de achtste maanmaand. Het is verbonden met de maan, familie en het oogstseizoen, maar de datum wordt niet bepaald door de astronomische equinox. Dicht bij elkaar in de kalender maakt twee tradities niet hetzelfde.
Bestaan er traditionele equinoxstenen, kleuren of sieraden die alle culturen delen?
Nee. Er bestaat geen universele set ‘equinoxstenen’, kleuren of talismans die over de hele planeet wordt gedeeld. Specifieke culturen kunnen eigen voorwerpen, voedsel, planten, offers, kleding of symbolen hebben die bij een seizoen of feest horen. Zon, maan, graan, bladeren of het contrast tussen licht en donker kunnen moderne equinoxsieraden inspireren, maar moderne inspiratie heeft geen verzonnen oeroude stamboom nodig.